De Eritrese cultuur draait in de eerste plaats om gemeenschap, respect en tradities die diep geworteld zijn in eeuwenoude gebruiken. Eritrea is een klein land aan de Hoorn van Afrika, maar kent een rijke en gevarieerde cultuur met negen erkende etnische groepen, elk met eigen taal, tradities en gebruiken. Wie iets begrijpt van de Eritrese cultuur, begrijpt ook veel over hoe Eritreeërs met elkaar omgaan en wat ze belangrijk vinden in het leven.
Groepsgevoel als kern van de Eritrese cultuur
In de Eritrese cultuur staat het collectief altijd boven het individu. Beslissingen worden zelden alleen genomen; familie, dorpsgemeenschap en oudsten spelen een grote rol. Dit is fundamenteel anders dan de individugerichte cultuur die in veel westerse landen gebruikelijk is. Wie iemand vraagt hoe het gaat, krijgt in Eritrea vanzelfsprekend ook een antwoord over hoe de familie het maakt.
Dit groepsgevoel heeft ook een praktische kant. Eritreeërs helpen elkaar financieel, zorgen voor elkaars kinderen en ondersteunen zieke familieleden zonder dat dit als iets bijzonders wordt gezien. Dat is gewoon hoe het hoort. Het COA (Centraal Orgaan opvang asielzoekers) signaleerde dan ook dat begeleiders van Eritrese asielzoekers in Nederland rekening moeten houden met deze culturele nadruk op groepsverband. Iemand individueel aanspreken of alleen een beslissing laten nemen botst soms met wat hij of zij gewend is.
Respect voor ouderen en autoriteit
Ouderen worden in de Eritrese cultuur met groot respect behandeld. Je staat op als een oudere de kamer binnenkomt, je spreekt ze aan met een respectvolle titel en je vraagt om hun advies. Dit geldt niet alleen voor familieleden, maar ook voor oudere mensen in de bredere gemeenschap. Wie dit negeert, gedraagt zich in Eritrese ogen onfatsoenlijk.
Hetzelfde geldt voor autoriteit in het algemeen. Leraren, religieuze leiders en dorpsoudsten hebben een hoge status. Jonge mensen tonen ontzag, luisteren meer dan ze praten en presenteren zichzelf bescheiden. Dit kan in een westerse setting worden gezien als passief of terughoudend, maar is in de Eritrese context een teken van goed karakter.
Religie in het dagelijks leven
Eritrea kent twee grote religies die al eeuwen naast elkaar bestaan: het christendom (voornamelijk de Eritrees-Orthodoxe Kerk) en de islam. Beide religies spelen een grote rol in het dagelijks leven en zijn verweven met culturele gebruiken rondom geboorte, huwelijk, rouw en feestdagen. In veel families is religie niet iets voor de zondag of vrijdag alleen, maar iets wat elke dag terugkomt in gebed, voeding en gedrag.
Opvallend is dat christenen en moslims in Eritrea van oudsher redelijk vreedzaam naast elkaar leven. Buren van verschillende geloofsovertuigingen nemen deel aan elkaars feesten en tonen wederzijds respect. Dit is een belangrijk onderdeel van de Eritrese identiteit.
Eten en gastvrijheid
Gastvrijheid is in de Eritrese cultuur een plicht, geen keuze. Een gast afwijzen of iemand je huis verlaten zonder eten of drinken aangeboden te hebben, is ongepast. Het traditionele gerecht injera, een zuurdesembrood van teff, is de basis van vrijwel elke maaltijd. Hierop worden verschillende stoofschotels gelegd, zoals tsebhi (vleesstoofpot) of verschillende linzensauzen.
Eten gebeurt vaak gezamenlijk uit één grote schaal. Dit is niet alleen praktisch, maar symboliseert ook verbondenheid. Wie samen eet, hoort bij elkaar. Gasten krijgen de beste stukken vlees en mogen als eerste scheppen. Weiger je dat beleefd, dan wordt er toch op aangedrongen.
Huwelijk en familie
Het huwelijk is in de Eritrese cultuur een verbintenis tussen twee families, niet alleen tussen twee individuen. De bruidsfamilie en de familie van de bruidegom zijn allebei nauw betrokken bij de voorbereidingen en de onderhandelingen. Bruidsschat, de bijdrage die de familie van de bruidegom geeft, speelt in sommige gemeenschappen nog steeds een rol.
Huwelijken worden vaak gevierd met meerdere dagen feest, muziek en dans. De tradities verschillen per etnische groep: de Tigrinya, de grootste bevolkingsgroep, kennen andere ceremonies dan bijvoorbeeld de Saho of de Afar. Gezamenlijk is wel dat het huwelijk altijd als een gemeenschapsgebeurtenis wordt beleefd.
Communicatie en omgangsvormen
In de Eritrese cultuur is indirecte communicatie de norm. Kritiek geef je niet botweg, maar omzichtig en respectvol. Directe confrontatie wordt zoveel mogelijk vermeden. Dit kan misverstanden geven in een Nederlandse of westerse context, waar directheid juist wordt gewaardeerd.
Oogcontact heeft ook een andere betekenis. Met een oudere of autoriteitsfiguur direct oogcontact maken, kan in de Eritrese context onbeschoft overkomen. Aan de andere kant is een handdruk bij begroeting heel gewoon tussen mannen. Vrouwen begroeten elkaar vaak met drie kussen op de wang, vergelijkbaar met de Nederlandse gewoonte.
Kleding en uiterlijk
Eritreeërs kleden zich over het algemeen keurig en verzorgd. Zeker in formele situaties, religieuze bijeenkomsten of familiebezoeken wordt goed op uiterlijk gelet. De traditionele klederdracht verschilt per etnische groep. Vrouwen dragen in veel gevallen een wit gewand, de zuria, soms gecombineerd met een sluier bij moslima’s. Mannen dragen bij feestelijke gelegenheden de zuria als gewikkeld wit gewaad.
Westerse kleding is inmiddels heel gewoon in steden als Asmara, maar traditionele kleding behoudt zijn waarde bij ceremonies en feestdagen.
Muziek, dans en kunst
Muziek en dans zijn onlosmakelijk verbonden met de Eritrese cultuur. Elke etnische groep heeft eigen dansen en muziekstijlen. De kirar (een snaarinstrument) en de kebero (een drum) zijn bekende traditionele instrumenten. Bij feesten en ceremonies danst jong en oud mee.
Eritrea heeft ook een traditie van mondelinge overlevering: verhalen, gezegden en poëzie worden van generatie op generatie doorgegeven. Voordat schrift wijdverspreid was, was dit de manier om geschiedenis en wijsheid te bewaren.
De Eritrese cultuur is rijk, veelzijdig en geworteld in gedeelde waarden als respect, verbondenheid en gastvrijheid. Wie met Eritreeërs omgaat, doet er goed aan deze waarden serieus te nemen. Niet als hokjes of vooroordelen, maar als achtergrond die begrijpelijk maakt waarom mensen doen wat ze doen. Een open houding en oprechte interesse zijn in elke cultuur de beste manier om een brug te slaan.
