Diwali is het grootste en bekendste feest in het hindoeïsme, ook wel het lichtjesfeest genoemd. Het feest wordt elk jaar gevierd in oktober of november en staat symbool voor de overwinning van licht op duisternis, van goed op kwaad. Miljoenen mensen wereldwijd vieren Diwali, niet alleen in India maar ook in Nederland, het Verenigd Koninkrijk, de VS en Suriname.
De naam komt van het Sanskriet woord “Deepavali”, wat letterlijk “rij van lichtjes” betekent. In de volksmond wordt het feest ook Divali of Deevali geschreven. Alle varianten verwijzen naar hetzelfde feest, dat zijn wortels heeft in de oude Indiase cultuur.
Wanneer wordt Diwali gevierd?
Diwali valt altijd op de vijftiende dag van de hindoemaand Kartik, de donkerste nacht van de maanmaand. In de westerse kalender is dat doorgaans ergens tussen half oktober en half november. De exacte datum verschilt elk jaar, omdat de hindoekalender een maankalender volgt. In 2024 viel Diwali op 1 november; in 2025 valt het feest op 20 oktober.
Het feest duurt officieel vijf dagen, waarbij de derde dag de belangrijkste is. Die dag staat bekend als de eigenlijke Diwali-nacht, wanneer de lichtjes branden, vuurwerk de lucht kleurt en families bij elkaar komen.
De betekenis achter Diwali
Diwali heeft in verschillende hindoeïstische tradities een andere religieuze betekenis. De bekendste uitleg is de terugkeer van de god Rama naar zijn koninkrijk Ayodhya, nadat hij de demon Ravana had verslagen. De bevolking verwelkomde hem door overal olielampjes aan te steken, zodat hij de weg naar huis kon vinden. Dit verhaal komt uit de Ramayana, een van de heilige teksten van het hindoeïsme.
In andere tradities, zoals bij sommige groepen in het westen van India, wordt Diwali gevierd als de dag waarop de godin Lakshmi, de godin van welvaart en geluk, de huizen bezoekt. Mensen maken hun huis schoon en versieren het met lichtjes om haar te verwelkomen. Ook in het sikhisme kent het feest een bijzondere betekenis: op Diwali keerde de zesde guru, Guru Hargobind Singh, terug uit gevangenschap.
Zo ziet de viering van Diwali eruit
Tijdens Diwali worden huizen van buiten én van binnen versierd met kleine olielampjes (diyas) en elektrische lichtjes. Kleurrijke patronen van bloemen of gekleurd poeder, rangoli genaamd, sieren de drempel van het huis. Het idee is dat het huis er zo uitnodigend en feestelijk mogelijk uitziet.
Vuurwerk is een vast onderdeel van de viering, vooral op de hoofdavond. Families bezoeken de tempel, wisselen cadeaus en snoep uit, en eten samen. Traditionele zoetigheden zoals ladoo, barfi en gulab jamun horen bij het feest. Het weggeven van snoep aan buren en vrienden is een belangrijk gebruik.
Naast het visuele spektakel heeft Diwali ook een religieus moment: mensen bidden tot Lakshmi en Ganesha voor geluk en welvaart in het nieuwe jaar, want Diwali markeert voor sommige hindoes ook het begin van een nieuw zakelijk jaar.
Diwali buiten India
In Nederland wordt Diwali gevierd door de Hindostaanse gemeenschap, die haar wortels heeft in Suriname en daarvóór in India. In Den Haag, Amsterdam en Rotterdam zijn elk jaar publieke vieringen, waarbij Diwali-lichten worden aangestoken en culturele programma’s worden georganiseerd. In Suriname is Diwali een officiële feestdag.
In het Verenigd Koninkrijk en Canada heeft Diwali inmiddels een breed publiek buiten de hindoegemeenschap. Steden als Leicester en Birmingham organiseren grote straatfeesten en lichtshows die tienduizenden bezoekers trekken. Diwali is daarmee uitgegroeid tot een cultureel feest dat ook door niet-hindoes wordt herkend en gewaardeerd.
Vijf dagen Diwali: wat gebeurt er wanneer?
- Dag 1 (Dhanteras): mensen kopen goud, zilver of nieuwe keukenspullen. Dit brengt geluk en welvaart.
- Dag 2 (Naraka Chaturdashi): ook Choti Diwali genoemd. Een dag van reiniging en voorbereiding. In sommige tradities wordt de demon Narakasura herdacht die op deze dag werd verslagen.
- Dag 3 (Diwali): de hoofddag. Lichten branden, vuurwerk knalt, families vieren en bidden samen.
- Dag 4 (Govardhan Puja): de dag waarop Krishna wordt geëerd. In sommige regio’s is dit ook het begin van het nieuwe jaar.
- Dag 5 (Bhai Dooj): een dag voor broers en zussen. Zussen bidden voor het welzijn van hun broer; broers geven een cadeau terug.
Veelgestelde vragen over Diwali
Is Diwali alleen een hindoefeest?
Nee, Diwali wordt ook gevierd door sikhs, jains en sommige boeddhisten, elk met hun eigen religieuze betekenis. Toch is het feest het meest verbonden met het hindoeïsme.
Mag je als niet-hindoe Diwali vieren?
Ja, dat mag. Diwali wordt in veel landen ook gevierd door mensen buiten de hindoegemeenschap. Respectvol meevieren, leren over de achtergrond en genieten van de cultuur wordt over het algemeen positief ontvangen.
Is vuurwerk bij Diwali verplicht?
Nee, vuurwerk is een gebruik maar geen religieus voorschrift. In India is er steeds meer discussie over luchtvervuiling door vuurwerk, en sommige steden hebben beperkingen ingevoerd. Veel mensen kiezen voor lampjes en lichtjes als alternatief.
Wat geef je iemand voor Diwali?
Traditionele cadeaus zijn zoetigheden, droogfruit, bloemen of een kleine gift zoals een kaars of godsfiguurtje. Goud of zilver geldt als bijzonder gunstig op Dhanteras, de eerste dag van het feest.
Diwali is meer dan een feest van vuurwerk en lichtjes. Het is een tijd van bezinning, dankbaarheid, familie en de hoop op een goed nieuw jaar. Of je nu de religieuze betekenis kent of gewoon geniet van de sfeer: het lichtjesfeest raakt mensen overal ter wereld.
