De cultuur van Oostenrijk is rijk, gevarieerd en diep geworteld in eeuwen van keizerlijke geschiedenis. Oostenrijk is wereldberoemd om zijn klassieke muziek, imposante architectuur, verfijnde keuken en hoffelijke omgangsvormen. Of je nu op reis gaat of gewoon meer wilt weten: in dit artikel lees je wat de Oostenrijkse cultuur zo bijzonder maakt en waar je rekening mee houdt als je er op bezoek bent.
Omgangsvormen in Oostenrijk
Oostenrijkers staan bekend als gastvrij, vriendelijk en punctueel. Beleefdheid speelt een grote rol in het dagelijks leven. Bij een eerste ontmoeting geef je een hand en spreek je mensen aan met hun titel en achternaam, zeker in formele situaties. “Herr” (meneer) of “Frau” (mevrouw) gevolgd door de achternaam is de gebruikelijke aanspreekwijze. Pas als iemand zelf voorstelt om elkaar te tutoyeren, schakel je over naar de voornaam.
Stiptheid is belangrijk. Te laat komen voor een afspraak, of dat nu zakelijk of privé is, wordt niet gewaardeerd. Bij een uitnodiging bij iemand thuis breng je vaak een klein cadeau mee, zoals bloemen of gebak. Witte chrysanten laat je beter thuis: die zijn in Oostenrijk geassocieerd met rouwgelegenheden. Een fles wijn of chocolade is altijd een veilige keuze.
In het openbaar zijn Oostenrijkers wat formeler dan bijvoorbeeld Nederlanders. Luid praten of opdringerig gedrag valt op en wordt als onbeleefd beschouwd. Een vriendelijke maar rustige toon is de norm.
Muziek: het kloppend hart van de Oostenrijkse cultuur
Geen enkel land ter wereld heeft zoveel invloed gehad op de klassieke muziek als Oostenrijk. Wenen was eeuwenlang het middelpunt van de Europese muziekwereld. Componisten als Wolfgang Amadeus Mozart, Ludwig van Beethoven (die het grootste deel van zijn carrière in Wenen doorbracht), Franz Schubert, Johann Strauss en Gustav Mahler gaven de stad zijn muzikale reputatie. Die erfenis leeft voort in concertzalen als de Wiener Musikverein en de Wiener Staatsoper, twee van de meest gerenommeerde muzieklocaties ter wereld.
Het Wiener Philharmoniker Neujahrskonzert (het Nieuwjaarsconcert van de Wiener Philharmoniker) is jaarlijks een evenement dat wereldwijd wordt uitgezonden en miljoenen kijkers trekt. Muziek is in Oostenrijk geen elitaire aangelegenheid: in vrijwel elke stad vind je concerten, festivals en muziekscholen.
Kunst en architectuur
Wenen ademt kunst en architectuur. De binnenstad staat op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en herbergt paleizen, kerken en musea die eeuwen geschiedenis vertellen. Het Kunsthistorisches Museum, het Belvedere en het Leopold Museum zijn drie musea die een bezoek verdienen als je geïnteresseerd bent in de Oostenrijkse en internationale kunstgeschiedenis.
Rond 1900 ontstond in Wenen de Jugendstil-beweging, met kunstenaar Gustav Klimt als bekendste naam. Zijn schilderij “De kus” is wereldberoemd en hangt in het Belvedere. Egon Schiele, een andere Weense kunstenaar uit diezelfde periode, staat bekend om zijn expressieve, soms provocerende werken. Beide schilders trokken de grenzen van de toenmalige kunstwereld open.
Buiten Wenen vind je in steden als Graz, Salzburg en Innsbruck eveneens indrukwekkende historische architectuur, van middeleeuwse burchten tot barokke kerken.
Tradities en feesten
Tradities spelen een grote rol in het Oostenrijkse leven. Kerstmis is het grootste feest van het jaar. De kerstmarkten (Christkindlmärkte) die eind november en december in vrijwel elke stad opengaan, zijn beroemd in heel Europa. De markt op de Rathausplatz in Wenen trekt elk jaar honderdduizenden bezoekers uit binnen- en buitenland.
Krampusnacht op 5 december is een bijzondere traditie die buiten Oostenrijk weinig bekend is. Op die avond “bezoekt” het angstaanjagende figuur Krampus, een soort duivel-achtige verschijning, de huizen om stoute kinderen te straffen. De volgende dag, op 6 december, brengt de goede Sinterklaas (Nikolaus) cadeautjes voor de brave kinderen.
Pasen is eveneens een groot feest. Beschilderde eieren, processies en religieuze vieringen horen daarbij. Oostenrijk is overwegend rooms-katholiek en dat is in de feestcultuur goed merkbaar.
Eten en drinken in Oostenrijk
De Oostenrijkse keuken is stevig en smaakvol. Het bekendste gerecht is het Wiener Schnitzel: een dun geklopt stuk kalfsvlees (of varkensvlees), gepaneerd en gebakken in boter. Het hoort geserveerd te worden met een schijfje citroen en vaak aardappelsalade of broodjes ernaast. In een traditioneel restaurant, een Gasthaus of Heuriger, proef je de echte Oostenrijkse keuken.
Koffiehuizen (Kaffeehäuser) zijn een onlosmakelijk onderdeel van de Weense cultuur en staan eveneens op de UNESCO-lijst van immaterieel cultureel erfgoed. Je bestelt een Melange (vergelijkbaar met een cappuccino), een Verlängerter of een Einspänner (koffie met slagroom), en je neemt rustig de tijd. Koffie drinken in Wenen is geen haastige bezigheid: het is een sociale bezigheid waarbij je urenlang kunt zitten met een krant of een goed gesprek.
Zoetigheden zijn een andere trots van Oostenrijk. De Sachertorte (een rijke chocoladetaart met abrikozenjam) is wereldberoemd en is oorspronkelijk afkomstig van Hotel Sacher in Wenen. Strudel, met appel of kersen, is een ander klassiek dessert dat je overal tegenkomt.
Taal en communicatie
De officiële taal in Oostenrijk is Duits, maar het Oostenrijkse Duits verschilt op een aantal punten van het Standaardduits dat in Duitsland wordt gesproken. Er zijn eigen woorden, uitdrukkingen en een ander accent. Zo heet een tomaat in Oostenrijk “Paradeiser” en is “Servus” een veelgebruikte informele begroeting. In de steden en toeristische gebieden spreken veel mensen ook Engels.
Als je Duits spreekt of een paar woorden probeert, wordt dat gewaardeerd. Oostenrijkers stellen het op prijs als bezoekers moeite doen om hun taal te spreken, hoe gebrekkig ook.
Veelgestelde vragen over de cultuur van Oostenrijk
Zijn Oostenrijkers formeel of informeel?
Formeler dan gemiddeld in West-Europa. Zeker bij een eerste kennismaking en in zakelijke situaties houd je de formele aanspreekvorm aan totdat de ander aangeeft dat het anders mag.
Wat is het belangrijkste culturele export-product van Oostenrijk?
Klassieke muziek staat bovenaan. Wenen geldt nog steeds als de muziekhoofdstad van de wereld en de namen Mozart en Beethoven zijn onlosmakelijk verbonden met Oostenrijk.
Hoe belangrijk is religie in de Oostenrijkse cultuur?
Oostenrijk is van oudsher een katholiek land en religie speelt nog steeds een zichtbare rol in feesten, architectuur en gebruiken, al is de kerkgang in de steden de afgelopen decennia afgenomen.
Mag je fooien geven in Oostenrijk?
Ja, een fooi geven is gebruikelijk in restaurants en café’s. Je rondt het bedrag op of geeft ongeveer tien procent extra. De fooi geef je rechtstreeks aan de ober, niet door het op tafel te leggen.
De cultuur van Oostenrijk combineert een rijke historische erfenis met warme, gastvrije omgangsvormen in het dagelijks leven. Of je nu een concert bijwoont in Wenen, een Wiener Schnitzel bestelt in een Gasthaus of een kerstmarkt bezoekt in Salzburg: je merkt overal die mix van trots op traditie en
