De joodse feestdagen vormen samen een rijke cyclus van herdenking, viering en bezinning die het hele jaar door terugkeert. Ze zijn gebaseerd op de joodse kalender, een maankalender die af en toe een extra maand toevoegt om gelijk te blijven met de seizoenen. Elke feestdag heeft een eigen betekenis: sommige vieren historische gebeurtenissen, andere zijn verbonden aan de oogst of aan religieuze geboden.
De joodse kalender telt twaalf maanden, met namen als Tisjri, Chesjvan, Kislew en Adar. Omdat deze maanden verschuiven ten opzichte van de Gregoriaanse kalender, vallen joodse feestdagen elk jaar op andere data in de westerse agenda. Hieronder vind je een overzicht van de belangrijkste joodse feestdagen, geordend per periode in het jaar.
De joodse feestdagen in Tisjri (september/oktober)
Tisjri is de drukste feestmaand in het joodse jaar. Het begint met Rosj Hasjana, het joodse nieuwjaar. Op deze dag, die twee dagen duurt, wordt er op de sjofar (ramshoorn) geblazen. Het geluid markeert het begin van een periode van inkeer en zelfreflectie. Rosj Hasjana valt in 2025 op 22 en 23 september.
Tien dagen na Rosj Hasjana volgt Jom Kippoer, de Grote Verzoendag. Dit is de heiligste dag van het joodse jaar. Gelovigen vasten 25 uur lang en brengen de dag door in gebed. Er wordt niets gegeten of gedronken, en ook werken is niet toegestaan. Jom Kippoer eindigt met een lang sjofar-signaal bij zonsondergang.
Direct daarna begint Soekot, het Loofhuttenfeest. Vijf dagen na Jom Kippoer bouwen joodse gezinnen een soeka: een tijdelijke hut van takken en bladeren, waarin ze zeven dagen eten en soms slapen. Het feest herinnert aan de veertig jaar dat het joodse volk door de woestijn trok. Soekot duurt zeven dagen en wordt afgesloten met Sjemin Atseret en Simchat Tora, de dag waarop de Torah-rol opnieuw wordt begonnen.
Chanoeka in Kislew (november/december)
Chanoeka is het lichtjesfeest en valt in de maand Kislew, meestal in november of december. Het feest duurt acht dagen en herdenkt de herwijding van de Tempel in Jeruzalem, rond 165 voor Christus. Volgens de overlevering was er nog maar genoeg olie voor één dag, maar brandde de menora (kandelaar) acht dagen lang. Elke avond steekt de familie een extra kaarsje aan op de chanoekia, een kandelaar met negen armen. Chanoeka is geen sabbat-feestdag, maar het is wel een van de bekendste joodse feesten buiten de joodse gemeenschap.
Poeriem in Adar (februari/maart)
Poeriem is een vrolijk, uitbundig feest dat de redding van de joden in het oude Perzië herdenkt, zoals beschreven in het Bijbelboek Ester. Op Poeriem wordt de Megilla (de rol van Ester) voorgelezen in de synagoge. Kinderen en volwassenen verkleden zich, er worden cadeautjes uitgewisseld en er zijn feestelijke maaltijden. Poeriem valt op de 14e van de maand Adar, wat in 2025 neerkomt op 13 en 14 maart.
Pesach in Nisan (maart/april)
Pesach, ook wel het Paasfeest genoemd, herdenkt de uittocht van de joden uit Egypte onder leiding van Mozes. Het feest duurt zeven of acht dagen, afhankelijk van de traditie. De eerste twee avonden worden gevierd met een seder: een uitgebreid ritueel diner waarbij het verhaal van de uittocht wordt verteld via de Haggada. Op het menu staat onder meer matsa (ongezuurd brood), want er was geen tijd om brood te laten rijzen tijdens de vlucht. In heel de woning mag geen gerezen brood (chameets) aanwezig zijn. Pesach in 2025 begint op 12 april bij zonsondergang.
Sjawoeot in Sivan (mei/juni)
Sjawoeot, het Wekenfeest, valt zeven weken na Pesach. Het herdenkt het moment waarop Mozes de Tora ontving op de berg Sinaï. Traditioneel wordt er de hele nacht Torah gestudeerd. Een bekend gebruik is het eten van zuivelproducten zoals cheesecake en blintzes (gevulde pannenkoekjes). Sjawoeot duurt één of twee dagen en valt in 2025 op 1 en 2 juni.
Jom Hasjoa en Jom Haätsmaöet: de gedenkdagen
Naast de religieuze feesten zijn er ook nationale gedenkdagen die voornamelijk in Israël worden herdacht, maar ook door joodse gemeenschappen wereldwijd worden erkend. Jom Hasjoa is de Holocaust-herdenkingsdag, ingesteld door de Israëlische overheid. Op deze dag wordt stilgestaan bij de zes miljoen joden die tijdens de Tweede Wereldoorlog zijn vermoord. Jom Haätsmaöet is de Israëlische onafhankelijkheidsdag, die in 1948 voor het eerst werd gevierd. Het is een dag van nationale trots en wordt gevierd met vuurwerk, barbecues en concerten.
Veelgestelde vragen over joodse feestdagen
Welke joodse feestdag is de heiligste?
Jom Kippoer geldt als de heiligste dag van het joodse jaar. Op deze dag vasten gelovigen en bidden ze om vergeving voor het afgelopen jaar.
Mogen joden op feestdagen werken?
Op de grote feestdagen zoals Rosj Hasjana, Jom Kippoer, Pesach, Sjawoeot en Soekot zijn werken en andere dagelijkse bezigheden niet toegestaan, vergelijkbaar met de sabbat. Op feestdagen als Chanoeka en Poeriem mag gewoon worden gewerkt.
Hoe werkt de joodse kalender?
De joodse kalender is een maankalender met twaalf maanden van 29 of 30 dagen. Om te voorkomen dat feestdagen langzaam door de seizoenen schuiven, wordt in sommige jaren een extra maand (Adar II) ingevoegd. Dat maakt het een zogenaamde maanzonnekalender.
Zijn joodse feestdagen vrije dagen in Nederland?
In Nederland zijn joodse feestdagen geen officiële vrije dagen. Joodse werknemers kunnen bij hun werkgever verlof aanvragen voor feestdagen als Rosj Hasjana of Jom Kippoer. In de praktijk wordt hier in veel gevallen rekening mee gehouden.
De joodse feestdagen zijn dus veel meer dan losse momenten op de kalender: samen vormen ze een doorlopend verhaal over geloof, geschiedenis en gemeenschap. Of je nu meer wilt weten over een specifieke feestdag of gewoon nieuwsgierig bent naar het joodse jaar, elk feest heeft een unieke achtergrond die de moeite waard is om te ontdekken.
