Typisch Japans zijn dingen als themacafés, luxe toiletten met tientallen knopjes, matcha thee in alles van ijsjes tot pasta, en een diepgewortelde cultuur van respect en stilte op openbare plekken. Japan is een land vol gebruiken die voor buitenlandse bezoekers verrassend, grappig of ronduit fascinerend zijn. Hieronder vind je de meest opvallende gewoontes en eigenaardigheden die je nergens anders zo tegenkomt.
Typisch Japanse omgangsvormen die direct opvallen
In Japan begroet je mensen met een buiging, niet met een handdruk of kus. Hoe dieper de buiging, hoe meer respect je toont. Dit zie je overal: in winkels, op kantoor en op straat. Winkelmedewerkers buigen zelfs als je de winkel uitloopt, ook al kijk je niet meer om. Het voelt onwennig voor westerlingen, maar het is een uiting van beleefdheid die door de hele samenleving loopt.
Stilte op openbare plekken is een andere gewoonte die je direct opvalt. In de metro praat niemand hardop, telefoons staan op stil en bellen is vrijwel taboe. Stations zijn druk, maar opvallend rustig. Toeristen die luid bellen of muziek afspelen zonder oortjes vallen meteen op als buitenstaander.
Visitekaartjes geven en ontvangen is in Japan een kleine ceremonie. Je overhandigt een kaartje met twee handen en een lichte buiging, leest het zorgvuldig en legt het netjes neer. Een kaartje meteen in je zak stoppen of er op krabbelen wordt als respectloos gezien.
Eten en drinken: typisch Japanse gewoontes aan tafel
Voor het eten zeg je “itadakimasu”, een uitdrukking die zoiets betekent als “ik ontvang dit met dankbaarheid”. Na het eten volgt “gochisousama deshita”, waarmee je de kok of gastheer bedankt. Dit zijn geen formaliteiten voor speciale gelegenheden, maar dagelijkse gewoontes die vrijwel iedereen volgt.
Matcha thee is een van de bekendste typisch Japanse producten, maar de verwerking ervan gaat ver. Matcha zit niet alleen in thee, maar ook in ijs, chocolade, brood, noedels en zelfs in gezichtsmaskers. De felgroene kleur is in Japan een teken van kwaliteit en authenticiteit, niet van kunstmatige kleuring.
Sushi eten met je handen is in Japan volkomen normaal voor nigirisushi (de stukjes met vis op rijst). Hashi (eetstokjes) gebruiken voor sushi mag ook, maar is zeker niet verplicht. Sushirestaurants met een transportband (kaiten-sushi) zijn populair en betaalbaar: je pakt gewoon de bordjes die voorbijkomen en betaalt per stapeltje borden aan het einde.
In Japan is het niet gebruikelijk om fooi te geven. Sterker nog: het kan als beledigend worden ervaren, alsof je twijfelt aan de eerlijkheid of het loon van de medewerker. De prijs op de rekening is de prijs die je betaalt, punt.
Luxe toiletten en andere typisch Japanse uitvindingen
Het Japanse toilet is legendarisch. De meeste toiletten hebben een verwarmd zitting, een bidetfunctie, geluiddemping (een knop die ruis afspeelt zodat je niet gehoord wordt), soms een luchtverfrissing en automatisch doorspoelen. Openbare toiletten in Japan zijn schoon en goed onderhouden, ook die in kleine stadjes. Voor bezoekers uit Europa is de hoeveelheid knoppen op een Japans toilet soms overweldigend.
Automaten zijn overal. Japan heeft naar schatting enkele miljoenen verkoopautomaten, wat neerkomt op één automaat per tientallen inwoners. Je koopt er warme en koude dranken, soep, rijst, ijs, paraplu’s en soms zelfs kleding of elektronica. Op bergtochten staan ze halverwege de weg omhoog.
Themacafés en andere sociale uitingen
Themacafés zijn typisch Japans en nergens anders zo uitgebreid. Er zijn kattencafés, hondencafés, uuilcafés, konijnencafés en cafés waar je omringd wordt door reptielen. Maar ook maidcafés (waar medewerkers verkleed zijn als Victoriaanse dienstmeisjes) en Gundam-cafés zijn populair. Tokio alleen al heeft tientallen van deze concepten, verspreid over wijken zoals Akihabara en Harajuku.
Manga en anime zijn geen nicheverschijnsel maar een volwaardig onderdeel van de Japanse cultuur. Volwassenen lezen manga in de trein zonder dat iemand er van opkijkt. Boekhandels hebben complete verdiepingen gewijd aan manga-tijdschriften en -albums.
Regels, orde en collectief gedrag
Japanners staan altijd in een rij, ook als er niemand anders staat. Op metrostations zie je stickers op de grond die aangeven waar je moet wachten, en iedereen houdt zich eraan. Instappen gaat pas als alle uitstappers er uit zijn.
Maskers dragen was in Japan al normaal voor de coronapandemie. Mensen dragen een mondkapje als ze verkouden zijn, allergisch zijn voor pollen of gewoon geen make-up op hebben. Het is een teken van beleefdheid naar anderen, niet van angst.
Verloren voorwerpen worden bijna altijd ingeleverd. De “lost and found”-kantoren (koban, de kleine politiebureautjes) liggen vol met portemonnees, telefoons en paraplu’s. De kans dat je verloren spullen worden teruggegeven is in Japan aanzienlijk groter dan in de meeste andere landen.
Typisch Japanse kleding en mode
Naast de traditionele kimono, die nog steeds wordt gedragen bij festivals en speciale gelegenheden, heeft Japan een levendige streetfashion-cultuur. In wijken als Harajuku zie je stijlen die nergens anders bestaan: Lolita-fashion, Visual Kei en Decora, waarbij mensen zich bedekken met felgekleurde accessoires van top tot teen. Het is geen carnaval, maar een serieuze stijlkeuze.
Het dragen van uniform is wijdverbreid, niet alleen voor scholieren maar ook voor kantoormedewerkers, stationspersoneel en winkelmedewerkers. Het uniform versterkt het gevoel van gemeenschap en gelijkheid, wat in de Japanse cultuur hoog in het vaandel staat.
Veelgestelde vragen over typisch Japans gedrag
Is het normaal om luid te eten in Japan?
Ja, voor bepaalde gerechten wel. Noedels (ramen of soba) slurpend eten wordt gezien als een compliment aan de kok en geeft aan dat je geniet. Voor andere gerechten geldt dit niet.
Mag je op straat eten in Japan?
Buiten festivals en straatmarktjes wordt op straat lopen en eten als ongepast gezien. In het openbaar vervoer eet je helemaal niet. Bij een konbini (gemakswinkel) ga je even zitten of sta je buiten stil.
Hoe zit het met het gebruik van contant geld?
Japan is voor westerse begrippen nog erg geldgedreven. Veel restaurants, kleine winkels en markten accepteren alleen cash. Het is slim om altijd yen bij je te hebben, ook als je gewend bent om overal met een pas te betalen.
Waarom verbergen Japanners zo vaak hun mond?
Een hand voor de mond houden bij lachen is beleefd, zeker voor vrouwen. Het geldt als bescheiden en netjes, niet als schaamachtig.
Japan is een land waar eeuwenoude tradities en hypermoderne technologie naast elkaar bestaan zonder dat dat raar voelt. Of je nu een toilet met tien knopjes tegenkomt, een rij mensen die perfect op de stickers staat te wachten of een volwassene die aandachtig manga leest in de trein: al die dingen samen maken Japan uniek. En dat is precies waarom een bezoek aan Japan voor zoveel mensen een blijvende indruk achterlaat.
